योमरी पुन्ही: संस्कृति, कृषि र स्वादको संगम 🎉
योमरी पुन्ही नेपालमा मनाइने एक विशिष्ट र महत्वपूर्ण सांस्कृतिक पर्व हो, जसलाई विशेष गरी नेवार समुदाय ले ठूलो उत्साहका साथ मनाउँछन्। यो पर्व हरेक वर्ष नेपाली पात्रोको मंसिर महिनाको पूर्णिमा का दिन पर्दछ, जुन धान बाली थन्क्याएपछि आउने भएकाले यसलाई नयाँ अन्नको उत्सव का रूपमा लिइन्छ।
नाम र महत्व
’योमरी’ शब्द नेवारी भाषाका दुई शब्द मिलेर बनेको छ: ‘यो’ को अर्थ मनपर्ने र ‘मरी’ को अर्थ रोटी वा रोटीजस्तै परिकार। ‘पुन्ही’ को अर्थ पूर्णिमा अर्थात् पूरै चन्द्रमा भएको रात हो। तसर्थ, योमरी पुन्ही भनेको ‘मनपर्ने रोटीको पूर्णिमा’ हो।
यो पर्वले कृषिमा आधारित हाम्रो संस्कृतिलाई झल्काउँछ। किसानहरूले वर्षभरि गरेको मेहनतको फलस्वरुप धान बाली भित्र्याएपछि प्रकृतिलाई धन्यवाद दिने र समृद्धिको कामना गर्ने यसको मुख्य उद्देश्य हो। यसैले यस दिनलाई ज्यापु दिवस का रूपमा पनि मनाइन्छ, जहाँ कृषिसँग सम्बन्धित ज्यापु समुदायको योगदानलाई स्मरण गरिन्छ।
पर्वको केन्द्रबिन्दु: योमरी
यो पर्वको सबैभन्दा आकर्षक पक्ष भनेको यसको मुख्य परिकार योमरी हो। योमरी बनाउनका लागि नयाँ धानको चामलको पीठोलाई मुछेर माछा, देवीदेवता वा अन्य मनपर्ने आकार दिइन्छ। यसको भित्रपट्टि चाकु (गुँद) र तिल को मिश्रण वा खुवा भरेर तयार पारिन्छ।
योमरी केवल एक परिकार मात्र नभएर समृद्धि र सौभाग्य को प्रतीक पनि हो। यसको लामो, चुच्चो आकारले जीवनमा प्रगति र सुख-शान्ति ल्याउने विश्वास गरिन्छ। योमरीलाई बाँसको दुबोले बाँधेर ढुकुटी वा अन्न भण्डारमा चार दिनसम्म राख्ने परम्परा छ, जसले अन्न भण्डार सधैँ भरिपूर्ण रहने विश्वास गरिन्छ।
धार्मिक तथा सांस्कृतिक पक्ष
योमरी पुन्हीका दिन अन्नपूर्ण देवी, अन्न र धनकी देवी, तथा लक्ष्मी माता को पूजा गरिन्छ। यस दिन नयाँ अन्नको पूजा गर्दा घरमा सुख, शान्ति र धन-धान्यको कमी नहुने धार्मिक विश्वास छ।
यस पर्वको अर्को रमाइलो परम्परा भनेको ‘योमरी फ्वनेगु’ हो, जसको अर्थ योमरी माग्ने हो। यस दिन साना केटाकेटीहरू समूह बनाएर घर-घरमा गई ‘त्यो योमरीको घर, हामीलाई पनि दे’ भन्दै परम्परागत गीत गाएर योमरी माग्छन्। यो प्रचलनले समुदाय र छिमेकीबीचको सम्बन्धलाई बलियो बनाउँछ।
योमरी पुन्ही एउटा यस्तो पर्व हो जसले नेपाली समाजको कृषिमा निर्भरता, सांस्कृतिक सम्पन्नता र आपसी भाइचारा लाई प्रगाढ बनाउँछ। योमरीको मीठो स्वादसँगै यसले हामीलाई नयाँ बालीनालीको महत्व र प्राकृतिक चक्रको सम्मान गर्न सिकाउँछ। यो पर्वले संस्कृति र परम्परालाई जीवन्त राख्दै पुस्तान्तरण गर्ने काममा महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको छ।
